نرخ پروچرا دلار در ایران حرف اول را میزند؟
اگر از خودتان پرسیدهاید چرا دلار در ایران حرف اول را میزند، جواب را باید در زندگی روزمرهی خودتان پیدا کنید، نه در بازارهای جهانی. وقتی قیمت موبایل، لوازم خانگی یا حتی اجارهخانه بالا میرود، اولین چیزی که مردم میپرسند این است: «دلار چند شد؟» این درس قرار است فقط یک ایده را روشن کند: چرا نرخ دلار برای ایرانیها به «متر اندازهگیری ارزش» تبدیل شده است، حتی برای کسی که در عمرش یک اسکناس دلار هم نخریده.
چرا دلار در ایران حرف اول را میزند؟
در درس اول دیدیم که پول فقط یک واسطه است، نه خود ارزش. حالا یک قدم جلوتر برویم: وقتی واسطهای مثل تومان مدام ارزشش را از دست میدهد، ذهن مردم دنبال یک متر ثابتتر میگردد. آن متر در ایران، دلار شده است.
دلار بهعنوان پول واسطهی تجارت خارجی
بخش بزرگی از کالاهایی که هر روز استفاده میکنید، یا مستقیم وارداتیاند یا مواد اولیهشان وارداتی است. موبایلی که در جیب شماست، دارویی که از داروخانه میخرید، حتی گندمی که بخشی از نان شما از آن پخته میشود. واردکنندهی ایرانی نمیتواند به فروشندهی خارجی تومان بدهد، چون تومان بیرون از ایران خریدار ندارد. پس اول باید دلار (یا ارزی مثل یورو) تهیه کند، بعد جنس بخرد. نتیجهاش این است که هزینهی واقعی آن جنس، به نرخ دلار گره میخورد. وقتی دلار گران میشود، واردکننده برای همان جنس باید تومان بیشتری بدهد، به همین دلیل قیمت فروش در مغازه هم بالا میرود.
دلار بهعنوان ابزار حفظ ارزش پول
دلار در ایران یک نقش دوم هم دارد: خیلی از مردم عادی آن را نه برای خرج کردن، بلکه برای نگه داشتن میخرند. کسی که برای جهیزیه یا خرید خانه پسانداز میکند و در درس تورم دید که تومانش هر سال آب میرود، دلار را مثل یک «قلک مقاومتر» میبیند. البته دلار هم نوسان دارد و بدون ریسک نیست، اما همین دو نقش همزمان، یعنی پول تجارت با دنیا و ابزار پسانداز مردم، باعث شده نرخ آن اینقدر مهم و پرخبر باشد.
آیا نرخ دلار به کسی که دلار نمیخرد ربط دارد؟
خیلیها فکر میکنند «من که حقوقم تومان است و خرجم هم تومان، پس نرخ دلار به من ربطی ندارد.» اما در واقع نرخ دلار از مسیر قیمتها به سفرهی همه میرسد. چون واردکننده دلار را گرانتر خریده، جنس را گرانتر میفروشد؛ چون جنس خارجی گران شده، تولیدکنندهی داخلی هم فضا پیدا میکند قیمتش را بالا ببرد. نتیجهاش این است که حتی اگر شما هیچوقت دلار نخرید، قدرت خرید تومان شما با نرخ دلار بالا و پایین میشود.
تاثیر نرخ دلار بر قیمتها
فرض کنید یک موبایل ساده در بازار جهانی ۲۰۰ دلار قیمت دارد. اگر نرخ دلار ۶۰ هزار تومان باشد، هزینهی خرید آن برای واردکننده حدود ۱۲ میلیون تومان است. حالا فرض کنید دلار ۲۰ درصد رشد کند و به ۷۲ هزار تومان برسد. همان موبایل، بدون اینکه خودش ذرهای تغییر کند، حدود ۱۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان هزینه برمیدارد. یعنی ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان گرانتر، فقط به خاطر تغییر نرخ ارز. حالا این منطق را روی هزاران کالای وارداتی دیگر پخش کنید تا ببینید چرا همه چشمشان به نرخ دلار است.
در نرخپرو ببین
همین حالا صفحهی نرخ دلار امروز را در نرخپرو باز کنید و تغییر آن در یک هفتهی گذشته را ببینید. بعد قیمت یورو امروز را هم نگاه کنید؛ میبینید که این دو ارز معمولاً همجهت حرکت میکنند. اگر کنجکاو شدید، سری هم به قیمت امروز تتر بزنید؛ در درسهای بعدی خواهید دید که تتر نسخهی دیجیتال همین دلار است و نرخش با اختلاف بسیار کمی برابر با دلار است.
در یک نگاه: چرا نرخ دلار معیار ذهنی ایرانیهاست
- دلار هم پول واسطهی خرید از دنیاست و هم ابزار پسانداز مردم؛ به همین دلیل نرخ آن روی قیمت تقریباً همه چیز اثر میگذارد.
- حتی اگر دلار نخرید، قدرت خرید تومان شما با نرخ دلار تغییر میکند.
سؤال خودآزمایی: اگر دوستی به شما بگوید «دلار گران شد، ولی به من ربطی ندارد چون دلاری خرج نمیکنم»، با مثال موبایل چه جوابی به او میدهید؟
در درس بعدی سراغ یک سؤال آشنا میرویم: سودی که بانک به سپردهی شما میدهد، واقعاً سود است یا فقط عددی است که از تورم جا میماند؟